Đóng góp của hai cây bút gắn bó với Bình Định vào nền văn học chống Mỹ

By Trần Xuân Toàn

Đóng góp của 2 cây bút gắn bó với Bình Định vào nền văn học chống Mỹ
Trần Quang Long (ngồi bên trái) tại bệnh viện sau vụ biểu tình bị đàn áp tại Quy Nhơn 1966. (Ảnh: TTO).
Góp phần vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bên cạnh lực lượng vũ trang với những binh chủng hùng hậu còn phải kể đến những nhà văn nhà thơ đã sử dụng ngòi bút của mình như là một vũ khí chiến đấu. Trong bài viết này tôi muốn đề cập đến sự đóng góp của 2 cây bút đã có thời gian gắn bó với mảnh đất Bình Định hay sinh trưởng ở Bình Định vào văn học chống Mỹ cứu nước. Đó là nhà thơ Trần Quang Long và nhà văn nhà thơ Lê Vĩnh Hòa.

* Trần Quang Long với tập thơ “Thưa mẹ trái tim…”

More...

Mùa xuân với ước vọng phồn thực của cha ông

By Trần Xuân Toàn

Mùa xuân nghĩ về ước vọng phồn thực của cha ông

Mùa xuân muôn cây đâm chồi nảy lộc ngàn hoa khoe sắc vạn vật trở nên tươi tốt tràn đầy sức sống. Một đất nước có nền văn minh lúa nước lâu đời cuộc sống con người hàng ngàn năm qua còn phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên sức sản xuất còn hạn chế thì ước vọng mưa thuận gió hòa mùa màng lẫn con người sinh sôi nẩy nở - chính là ước vọng ngàn đời của người xưa. Duy trì và phát triển sự sống đã trở thành nhu cầu thiết yếu của họ.

More...

Nhớ hội xuân xưa

By Trần Xuân Toàn

Nhớ lại hội xuân xưa

Văn hóa Việt Nam căn bản vẫn là làng xã (Village- Culture). Dấu ấn làng quê ấy in đậm ở hội làng. Hội làng là hội lễ chung cho cả dân làng là sinh hoạt văn hóa xã hội tôn giáo nghệ thuật đặc sắc và tổng hợp định kỳ của toàn bộ cư dân trong làng. Xuân thu nhị kỳ hai mùa hội làng người làng có dịp nghỉ xả hơi để ăn và chơi để ngưỡng vọng... sau những tháng ngày dài "đầu tắt mặt tối một nắng hai sương". Nhưng vui nhất vẫn là hội xuân bởi ngày xuân là thời điểm mạnh nhất của lễ hội của hội làng.

More...

ảnh gia đình 2

By Trần Xuân Toàn






More...

Ảnh gia đình ngày tết

By Trần Xuân Toàn



Bé Bảo Trân trước lúc giao thừa




Chợ hoa Nguyễn Tất Thành chờ pháo hoa đêm giao thừa


Pháo hoa


Chú  Năm Thu với bé Ba (Ngọc Châu) chiều mùng 1


Bảo Trân  và em Bảo Việt


Bé Thùy và Bảo Việt


Boy (Bảo Viêt)

Chú Út Huyên

Chú Út Huyên và các cháu Trân Việt Xuân


Gia đình nhà  Mai Thìn tại nhà Trần Xuân Toàn sáng mùng 2 Tết


Hai nhà Toàn - Thìn sáng mùng 2 tết

More...

Kiêng kỵ ngày Tết

By Trần Xuân Toàn

Xuất phát từ lối tư duy liên tưởng của người phương Đông các tục kiêng kỵ ngày Tết ra đời...

Tết Nguyên đán là cái Tết bắt đầu cho một năm mới với hy vọng về mọi sự may mắn tốt lành rũ bỏ những vận đen rủi ro của năm cũ.

Bắt đầu từ ý nghĩa đó từ xa xưa ông bà ta đã đưa ra nhiều tập tục trong ngày Tết. Mỗi miền có những điều nên làm và kiêng kỵ khác nhau.

More...

Tranh Tết dân gian

By Trần Xuân Toàn


Tranh tết dân gian 
 

Chuột thổi kèn tàu chuột làm chú rể
Cô dâu ngồi kiệu thẹn thò ghê
Có cả chú mèo nhưng chẳng sợ
Khi đã mùa xuân ở bốn bề….

 
Này trái dừa cao anh trèo em đỡ
Vạt váy ô hay! Dám hứng trời
Khuôn ngực để trần mùa xuân mà lị
Thầy đồ cóc nhỉ thầy đồ cóc ơi! T
hầy dạy những gì? Chi hồ giả dã

Học trò nghiêng ngã khổ quá mùa xuân              
Nước chảy ngoài sông cánh đồng mướt thế
Mà trán thầy cau mà thước thầy cầm 
Đã tưởng ngày xuân vui làng vui xóm   

Ai có hay đâu khổ một thân chàng
Thế đấy một tình hai khối bự
Khối thì phồng mắt khối phồng mang
 Ơi cái đời xuân tràn trề sức lực

Đời tươi như gấc đời đỏ như son
Nét bút dám cười ngay khi muốn khóc
Trang giấy xơ thô nhấp nháy hồn 
Gà lợn ngựa voi con xanh con đỏ

Trăng lặn trăng lên khi tỏ khi mờ
Nào tất cả vào đây cả mây cả gió
Em gõ nhịp sênh tiền- anh hát í ì ơ…               

                    
Vũ Quần Phương

More...

Thiên hạ đón Tết (thơ)

By Trần Xuân Toàn


bài thơ cũ cách nay 28 năm...

THIÊN HẠ ĐÓN TẾT
 

Còn lâu mới đến Tết cơ mà
Thiên hạ người ta sắm sửa la:
Họ la rằng Tết mau gấp quá
Riêng có mình ta vẫn tà tà!
                                      27-01-1980   

More...

Bánh chưng xanh- linh hồn Việt

By Trần Xuân Toàn


Tương truyền có từ thời vua Hùng thứ 6 bánh chưng song hành cùng lịch sử dân tộc và trở thành linh hồn ngày Tết ở Bắc Bộ. Trong mâm cỗ đón xuân ngày nay những chiếc bánh chưng xanh vuông vắn khiến ta nhớ đến sự tích bánh chưng bánh dày tượng trưng cho quan niệm về vũ trụ của người Việt xưa . Câu ca xưa: "Thịt mỡ dưa hành câu đối đỏ. Cây nêu trang pháo bánh chưng xanh” đã từng đồng hành với biết bao thế hệ người Việt Nam ta mỗi độ xuân về.

Bánh chưng được làm từ các nguyên liệu gạo nếp đậu xanh thịt lợn và gói trong lá dong... Bánh được làm vào các dịp Tết cổ truyền của dân tộc Việt và vào ngày mùng 10 tháng 3 Âm lịch (ngày giổ tổ Vua Hùng).

Những người từng trải qua những cái Tết xưa (những năm 40-50 của thế kỷ trước) thường nhớ về Tết cổ truyền với những chiếc bánh chưng được chọn lựa cầu kỳ từ chiếc lá dong hạt nếp cái hoa vàng đỗ xanh cho tới lạt tre. Những năm kháng chiến chống Mỹ để nuôi quân đánh giặc người dân miền Bắc dành hết lương thực thực phẩm vì tiền tuyến nên chiếc bánh chưng cũng đơn giản hơn nhưng lại giá trị hơn cả vì Tết chỉ có mỗi nồi bánh chưng xanh. Với những ai trải qua những cái Tết chiến tranh và cả những năm còn trong thời kỳ bao cấp nồi bánh chưng gợi lại cho họ kỷ niệm khó quên một thời khó khăn thiếu thốn.

Ngày nay đối với những bạn trẻ sinh vào nửa sau thập kỷ 80 của thế kỷ XX tục nấu bánh chưng ngày Tết có vẻ như chỉ còn là một nghi thức. Thế hệ 9X sống tại các thành phố lớn dường như không có được cái cảm giác náo nức đêm giao thừa ấm cúng quây quần quanh nồi bánh chưng với gia đình. Giờ đây bánh chưng cho ngày Tết được mua tại các siêu thị cửa hàng hoặc qua hình thức cung ứng dịch vụ. Ở nông thôn hương vị Tết còn cảm nhận được phần nào qua nồi bánh chưng Tết.

Không khí ngày Tết bây giờ không còn thấy cảnh các bà các chị tất bật những ngày giáp tết nào rửa lá dong nào ngâm gạo hay đãi đỗ cảnh trẻ con mặt mũi háo hức ngồi xem bố mẹ gói bánh cảnh già trẻ lớn bé ngồi trông nồi bánh chưng qua đêm ngoài trời sương lạnh buốt giá không át được không khí ấm nồng quanh bếp lửa hồng .

Với nhiều thế hệ chiếc bánh chưng là niềm hân hoan của ngày Tết sum họp đoàn tụ. Những chiếc bánh đẹp dày dặn vuông thành sắc cạnh được dành riêng để bày bàn thờ cúng ông bà tổ tiên bánh nhỏ gói riêng cho trẻ con như món quà đầu năm... Truyền thống vẫn còn đó nhưng dường như không còn mấy nguyên vẹn công cụ để nấu chín chiếc bánh chưng ngày nay có nơi có chỗ bị thay thế bằng nồi áp suất hoặc lửa ga. Dù sao thì Tết đến xuân về hình ảnh những chiếc bánh chưng vẫn nhắc nhở mỗi người chúng ta về giá trị dân tộc truyền thống …

Thời nay những nguyên liệu làm bánh chưng vẫn vậy: vẫn gạo nếp đậu xanh nhân thịt lá dong. Bánh muốn ngon thì phải chuẩn bị nguyên liệu thật chu đáo gạo ngâm đãi thật kỹ đậu xanh đồ vừa chín tới thịt có cả nạc bì mỡ ướp đủ gia vị gói xong phải luộc ngay bánh mới xanh. Để chiếc bánh vuông đẹp "chín rền" thì lúc gói phải “đỗ trong gạo gạo trong lá” gói chặt tay không cần ép mà bánh vẫn để được lâu miếng bánh sau khi khi cắt nhân đỗ thịt nạc luôn cân đối ở tất cả các phần. Tết cổ truyền và hình ảnh những chiếc bánh chưng xanh là nét đẹp truyền thống văn hoá dân tộc Việt.

Qua hình dáng chiếc bánh chưng bánh dày không thể không liên tưởng đến ý nghĩa của hai chữ "vuông tròn" trong ngôn ngữ ta. Phát xuất từ quan niệm nguyên thuỷ về sự sinh thành tổ tiên ta đã khéo lựa chọn hai thứ phẩm vật tượng trưng dùng trong việc cúng lễ trời đất ông bà đã nhắc đến tư tưởng hòa hợp của hai hình thể: "rỗng" và "đặc" "vuông" và "tròn". Tuy tương khắc nhau như "trời" và "đất" "đàn ông" và "đàn bà" chúng có thể và phải kết hợp với nhau theo lẽ "trời đất phát dục vạn vật" như lời dạy của thần nhân cho Lang Liêu. "Lẽ vuông tròn" đó nói lên sự tốt đẹp trong tình nghĩa vợ chồng và trong mối quan hệ như câu thơ của Nguyễn Du:

"Khuôn thiêng biết có vuông tròn hay chăng?"

hay câu:

"Trăm năm tính cuộc vuông tròn
Phải dò cho đến ngọn nguồn lạch sông".

Bánh chưng gợi nhớ đến Tết hay Tết gợi nhớ đến việc gói bánh chưng. Có lẽ sự hoà quyện đó đã trở thành một biểu trưng văn hoá của dân tộc Việt - Bánh chưng biểu trưng cho Tết. Do vậy năm hết Tết về người là lại nhớ và có bánh chưng. Vì thế công việc chuẩn bị gói bánh chưng mỗi khi Tết đến đã là một phong tục đẹp trong văn hoá Việt Nam.

Nhịp sống hiện đại ngày nay tuy có bận rộn hơn sung túc hơn thì truyền thống văn hoá ẩn sâu trong chiếc bánh chưng ngày Tết vẫn rất cần trao truyền lại cho giới trẻ. Nên chăng tục gói bánh chưng ngày Tết ngoài ý nghĩa ẩm thực truyền thống cần nâng lên thành di sản văn hoá để trân trọng giữ gìn cho các thế hệ mai sau.

More...

BÀI THƠ CŨ: "BÀI THƠ CUỐI NĂM"

By Trần Xuân Toàn

CUỐI NĂM VỚI BẠN VÀ ĐỌC SÁCH 

Suốt mấy tháng liền nay nghỉ tay
Vội vàng đến sách cánh chim bay
Trưa nay ấm áp trong thư Thảo
Toàn ở Quảng về tớ chửa hay!
 

Chiều nay cùng nó lên Sang đón
Ba đứa nhìn nhau những đầy vơi
Trễ hẹn xem phim Toàn xuôi ngược
Ra về cùng chuyện với Đài chơi! 


Đêm. Cuối năm. Giở sách đọc thơ

Mỗi mình:
Giang sơn còn nặng gánh tình
GiờI chưa cho nghỉ thì mình cứ đi”…            
                                                     31-12-1983

More...